Cõi Mùa Đông Và Những Ánh Lửa Giảng Đường
Chương 1: Bản Án Của Nghèo Đói Và Tờ Giấy Trắng
Trần Văn Minh đứng lặng trước hiên nhà, để mặc những giọt nước mưa rào mùa hạ hắt qua mái phên nứa tạt vào mặt mát lạnh. Tờ giấy báo điểm thi đại học trên tay cậu đã ướt nhòe đi một góc. Số điểm 28.5 khối A là một kỳ tích vô tiền khoáng hậu với ngôi trường cấp ba huyện miền núi nghèo nàn của cậu, đủ để cậu hiên ngang bước chân vào bất kỳ khoa Công nghệ Thông tin danh giá nào trên thủ đô. Minh đã từng thức trắng bao đêm gục trên chiếc bàn gỗ cập kênh, mơ về những dòng code, về một tương lai làm kỹ sư phần mềm với mức lương đủ sức lợp lại mái nhà dột nát này.
Nhưng tiếng ho sù sụ, nghẹn đắng từ buồng trong đã tàn nhẫn kéo cậu giật lùi về thực tại. Mẹ cậu, bà Hạnh, vừa trở về từ chuyến bắt xe khách đi khám ở bệnh viện tuyến tỉnh. Trên tay bà không phải là thuốc cảm thông thường, mà là một tờ giấy chuyển tuyến mang án tử: Ung thư vú giai đoạn 3, đã di căn hạch nách.
Bữa cơm tối hôm đó đặc quánh sự câm lặng, chỉ có tiếng dế kêu não nề ngoài bờ ao. Ông Tư, bố của Minh, rít một hơi thuốc lào cháy đỏ cả nõ. Ông nhả khói mù mịt lên bóng đèn quả nhót vàng vọt đang treo lủng lẳng giữa nhà. Khóe mắt người nông dân khắc khổ hằn lên những nếp nhăn sâu hoắm. Giọng ông khàn đặc, sắc lạnh như dao chém đá:
"Mày nộp hồ sơ vào Sư phạm Hà Nội. Không nói nhiều."
Minh cắn chặt môi, vị máu tanh nhàn nhạt rịn ra: "Bố... con muốn học Công nghệ Thông tin. Sinh viên IT ra trường dễ xin việc, đi làm thêm cũng lương cao lắm bố ạ."
Ông Tư đập mạnh bát nước mắm xuống mâm gỗ: "Lương cao? Thế mày lấy tiền đâu đóng học phí năm nhất? Tiền đâu thuê nhà? Mày có biết tiền vô thuốc hóa chất của mẹ mày bây giờ tính bằng chục triệu không? Mày học Sư phạm, nhà nước miễn học phí. Mỗi tháng lại được cấp 3,63 triệu đồng tiền chi phí sinh hoạt theo chính sách hỗ trợ sinh viên sư phạm.[1] Mày đi học, không mất tiền mà khoản tiền đấy gửi về đây lo thuốc thang cho mẹ. Cấm cãi!"
Minh nhìn qua khe cửa buồng, bóng lưng mẹ gầy gò, thiếp đi vì đau đớn. Cậu nuốt nước mắt ngược vào trong. Quyền được ước mơ là một thứ hàng hóa quá xa xỉ mà gia đình cậu không đủ tư cách để mua. Vài tuần sau, Minh cắn răng lên trường Đại học Sư phạm Hà Nội tại số 136 đường Xuân Thủy, quận Cầu Giấy.[2] Ngồi trong phòng công tác sinh viên, tay cậu run rẩy điền vào Mẫu số 01 - Đơn đề nghị hưởng và cam kết bồi hoàn học phí, chi phí sinh hoạt.[1] Cậu đọc lướt qua dòng chữ in đậm mặt sau: Nếu không công tác trong ngành giáo dục đúng thời gian quy định, sinh viên sẽ bị khởi kiện ra Tòa án để thu hồi kinh phí.[3] Cậu nhắm mắt ký tên. Bản hợp đồng này đã bán rẻ tương lai tự do của cậu, đổi lấy những nhịp thở thoi thóp của người mẹ ở quê nhà.
Chương 2: Ma Trận Bê Tông Và "Ngôi Nhà Hộp Diêm"
Bước ra khỏi cổng trường bề thế trên đường Xuân Thủy, thủ đô chào đón Minh bằng một ma trận nhà trọ đắt đỏ và ngột ngạt. Với số tiền ít ỏi bố vay mượn từ Hội nông dân, Minh lang thang khắp ngõ ngách khu Cầu Giấy, Dịch Vọng. Mọi hy vọng về một chỗ trọ đàng hoàng sớm bị dập tắt.
Khi gọi vào những số điện thoại cho thuê dán trên cột điện, cậu chỉ nhận được những tiếng cười khẩy: "Phòng 20 mét vuông khép kín, điều hòa, nóng lạnh giá 4 triệu một tháng em nhé. Ở Xuân Thủy giá thế là rẻ nhất rồi." Ngay cả những căn phòng cấp thấp, tồi tàn nhất trong ngõ sâu cũng rơi vào mức 1,5 đến 1,8 triệu, chưa kể chủ nhà thỉnh thoảng lại viện cớ lạm phát tự ý tăng vọt thêm vài trăm nghìn.[4]
Đứng giữa ngã tư ồn ào xe cộ, Minh thấy mình thật nhỏ bé. Cậu cuối cùng cũng tìm được một chỗ nương thân trong ngõ hẻm khu Nghĩa Đô. Lấy cảm hứng từ mô hình "Gosiwon" của Hàn Quốc, người chủ trọ đã tối ưu hóa không gian một cách tàn nhẫn, chia ngôi nhà thành những "hộp diêm" bé tí hin.[5] Căn phòng của Minh rộng chưa tới 8 mét vuông, không có cửa sổ. Mở cửa ra là chạm ngay vào chiếc giường ván ép rẻ tiền. Trần nhà thấp đến mức đứng thẳng tay là chạm phải bóng đèn tuýp. Không gian ngột ngạt mùi ẩm mốc và bê tông cũ kỹ. Ở nơi chật hẹp bóp nghẹt mọi ý niệm về sự sống ấy, cậu bắt đầu cuộc đời sinh viên.
Chương 3: Chuyến Xe Buýt Số 39 Và Cơn Ác Mộng Trắng
Bệnh tình của mẹ Minh chuyển biến xấu, bà phải chuyển lên điều trị tại Bệnh viện K cơ sở Tân Triều. Dù bà đã tham gia Bảo hiểm y tế liên tục trên 5 năm và được hỗ trợ chi trả khi chi phí vượt quá 6 lần mức lương cơ sở [6], nhưng những loại thuốc ngoài danh mục, thuốc bổ gan, bông băng và sinh hoạt phí ở viện của ông Tư là một cái hố đen nuốt trọn mọi đồng tiền còm cõi. Khoản tiền hỗ trợ 3,63 triệu đồng/tháng từ nhà nước của Minh trở thành phao cứu sinh duy nhất của cả gia đình.
Để tồn tại, Minh lao vào rửa bát thuê ở quán phở đêm, bào mòn thân thể đến tận 2 giờ sáng. Cứ chiều thứ Sáu, tan học xong, cậu lại cuốc bộ ra đường bắt tuyến xe buýt số 39.[7] Cầm tấm vé xe buýt xé vội giá 7.000 đồng [7], Minh gục đầu vào cửa kính, phó mặc cơ thể đung đưa theo nhịp phanh gấp khi chiếc xe rùa bò qua khu vực Phạm Hùng, Khuất Duy Tiến kẹt cứng, rồi rẽ xuống đường 70 qua Cầu Bươu.[7]
Bước vào Bệnh viện K, khứu giác Minh ngay lập tức bị xộc lên mùi cồn y tế và ête. Khủng hoảng hiện ra mồn một: Bệnh viện hoạt động quá tải ở mức 172%, các bệnh nhân ung thư gầy guộc phải nằm giường ghép đôi, ghép ba.[8] Thậm chí không đủ chỗ, la liệt giường xếp được kê ngay ngoài hành lang.[8] Mẹ cậu nằm đó, rụng sạch tóc, làn da xám ngoét. Mỗi lần thấy con, bà lại ứa nước mắt, xua tay bảo Minh về đi học cho đỡ mệt. Minh quay mặt đi, lén lau giọt nước mắt nóng hổi chực trào.
Chương 4: Đứt Gãy
Mùa đông năm ấy ập đến thủ đô mang theo những cơn gió rét cắt da cắt thịt, cùng lúc với một tin sét đánh từ hệ thống hành chính. Do trục trặc trong việc các địa phương chậm phân bổ ngân sách đặt hàng, nhà trường không có kinh phí để cấp phát, dẫn đến tình trạng sinh viên bị chậm chi trả tiền hỗ trợ sinh hoạt nhiều tháng liền.[9]
Với những sinh viên khác, đó là sự bất tiện. Nhưng với Minh, nó là thảm họa. Chủ trọ đứng trước cửa phòng hộp diêm chửi bới, dọa vứt đồ đạc ra đường. Bố cậu gọi điện lên giọng khản đặc vì nợ lãi ngày để mua đạm truyền cho mẹ. Minh đến giảng đường với chiếc áo gió mỏng dính, rách tươm ở cùi chỏ, run bần bật trong cái lạnh 10 độ C. Cậu tự cô lập bản thân, luôn ngồi ở góc khuất nhất của giảng đường. Cậu sợ những ánh mắt thương hại, sợ người ta nhìn thấu sự khốn cùng của mình. Sự kiêu hãnh của cậu là lớp áo giáp cuối cùng ngăn cậu sụp đổ.
Chương 5: Ánh Sáng Từ Ngăn Bàn
Nhưng Minh không biết rằng, có một đôi mắt luôn lặng lẽ dõi theo cậu. Nguyễn Lê Đan Thư.
Thư là lớp trưởng khoa Toán, một tiểu thư Hà Thành chính gốc, xinh xắn, rạng rỡ và độc lập. Xung quanh Thư luôn là những chàng trai gia thế, bảnh bao. Nhưng với trách nhiệm của một lớp trưởng khi sắp xếp hồ sơ trợ cấp, cô vô tình đọc được Giấy chứng nhận hộ nghèo và bệnh án ung thư của mẹ Minh. Từ tò mò, cô chuyển sang quan sát chàng trai gầy gò luôn thu mình ở góc lớp.
Cô nhận ra sự sắc sảo lạ thường của Minh. Trong môn Giải tích phức tạp, Minh chỉ cần lướt mắt qua là đọc được hướng giải xuất sắc trước khi gục xuống bàn thiếp đi vì kiệt sức. Cô thấy những vết bỏng rộp mỡ bám trên tay cậu. Thay vì thương hại, trong tim Thư dâng lên một sự nể phục và một thứ tình cảm len lỏi dịu dàng.
Thư bắt đầu tiếp cận cậu thật tế nhị. Một ngày gió mùa bấc, Minh vào lớp và thấy một chiếc bánh bao nóng hổi, hộp sữa và một tờ giấy note màu vàng đặt trong ngăn bàn: "Cậu ngủ quên đoạn thầy giảng phần trọng tâm. Tớ chép bài cho cậu rồi đấy, nhớ xem lại kẻo trượt môn phải đền tiền ngân sách nhà nước đấy nhé!"
Minh cầm tờ giấy, khóe mắt cay xè. Cậu biết Thư quan tâm. Nhưng khoảng cách giai cấp khổng lồ khiến cậu hoảng sợ. Cậu lạnh lùng trả lại cuốn vở, buông một câu khô khốc: "Tớ tự lo được, cậu không cần bận tâm." Cậu chọn cách chạy trốn tình cảm của chính mình.
Chương 6: Chuyến Xe Buýt Trong Mưa
Tháng Chạp mưa phùn giăng kín đường phố. Thông báo khẩn từ trường phát đi: Chính phủ đã ban hành nghị định mới khắc phục vướng mắc, toàn bộ kinh phí hỗ trợ chậm trễ đã được giải ngân bù vào tài khoản.[9]
Minh lao ra cây ATM dưới màn mưa. Con số hơn mười tám triệu đồng hiện lên khiến cậu gục trán vào màn hình kính, khóc nấc lên. Tiền cứu mẹ đây rồi! Cậu rút vội một xấp tiền nhét vào balo, chạy như bay ra điểm chờ xe buýt số 39 [7] để xuống thẳng viện K. Cánh cửa xe vừa định đóng thì một cô gái mặc áo dạ đỏ mướt mát mồ hôi kịp lách người bước lên. Là Đan Thư.
"Thư... cậu nhầm xe à? Tuyến này đi xa lắm..." Minh luống cuống.
Thư nhìn thẳng vào mắt cậu, kiên định: "Tớ không nhầm. Tớ đi xuống Bệnh viện K cùng cậu."
Cả thế giới của Minh chao đảo. "Cậu biết chuyện gì? Cậu thấy thương hại tớ đúng không? Chúng ta ở hai thế giới khác nhau. Cậu về đi!"
Bất chấp chiếc xe buýt rung lắc qua những ổ gà, Thư bước tới, nắm chặt lấy đôi bàn tay chai sần, lạnh ngắt của cậu. Hơi ấm lan tỏa xua đi cái giá lạnh. "Tớ không thương hại. Tớ ngưỡng mộ cậu. Cậu là người đàn ông kiên cường nhất tớ từng gặp. Tớ không quan tâm cậu có nhà lầu hay ở nhà trọ hộp diêm. Tớ chỉ quan tâm đến cậu. Tớ thích cậu, Minh ạ."
Bức tường phòng vệ cuối cùng vỡ vụn. Giữa chuyến xe đông người, Minh gục đầu vào vai cô gái bé nhỏ, nức nở trút bỏ mọi gánh nặng ngột ngạt suốt bao tháng năm qua. Cuối cùng, cậu cũng tìm thấy ánh sáng của đời mình.
Chương 7: Con Đường Tình Yêu Đầy Lá Vàng
Thời gian trôi đi, mùa xuân đã thay thế cho cái giá rét cắt da cắt thịt. Tình yêu của Thư đã định hướng lại toàn bộ cuộc sống của Minh. Nhờ sự giới thiệu của cô, Minh nghỉ làm phụ quán đêm để chuyển sang dạy gia sư Toán cho học sinh ôn thi đại học với thu nhập tốt hơn hẳn. Hai người cũng lùng sục khắp nơi để Minh chuyển ra khỏi căn phòng hộp diêm tối tăm, thuê một phòng trọ nhỏ nhưng có cửa sổ đón nắng ấm.
Một buổi chiều tháng 3 rực rỡ nắng, khuôn viên trường Đại học Sư phạm Hà Nội khoác lên mình màu áo mới mùa thay lá. "Con đường tình yêu" trải dài hơn 100 mét dẫn vào thư viện trường bỗng chốc rực lên sắc vàng, sắc đỏ lãng mạn của những hàng cây lộc vừng. Những chiếc lá vàng phủ đầy mặt cỏ xanh, đẹp ngỡ ngàng như một bức tranh hay một thước phim truyền hình Hàn Quốc lãng mạn.
Minh nắm tay Thư bước chầm chậm dưới những tán lá ngả màu rực rỡ. Ánh nắng chiều xiên qua kẽ lá, nhảy nhót trên nụ cười rạng rỡ của Thư.
"Sáng nay viện gọi, chỉ số khối u của mẹ tớ đã giảm đáng kể," Minh khẽ nói, siết nhẹ bàn tay nhỏ nhắn trong tay mình. "Bố tớ bảo cuối tuần đưa cậu về quê ăn bữa cơm."
Thư đỏ mặt, khẽ tựa đầu vào vai cậu. Dù phía trước vẫn là chặng đường dài chữa bệnh cho mẹ, dù những vòng quay mưu sinh vẫn còn đó, nhưng Minh không còn đơn độc. Từng là một nam sinh mang mặc cảm tự ti của đói nghèo, giờ đây, Minh đã hiểu được giá trị thực sự của bục giảng. Cậu sẽ trở thành một người thầy, mang tri thức đến cho những đứa trẻ yếu thế giống như mình, để chúng có thể tự viết nên tương lai rực rỡ như những tán lộc vừng mùa thay lá này.
Gió vờn qua, một chiếc lá đỏ ối chao lượn rồi rớt xuống vai áo Minh. Mùa đông đã vĩnh viễn lùi xa.
